Zoobentik komünite yapısına bazı çevresel değişkenlerin etkilerinin araştırılması: Porsuk Çayı (Sakarya Nehri, Türkiye) örneği

Deniz Mercan

doi:10.3153/AR23006

EN TR

Investigation of the effects of some environmental variables on the zoobenthic community structure: The case of Porsuk Stream (Sakarya River, Türkiye)

Abstract

In order to examine the effects of some physicochemical parameters on the zoobenthic community structure in Porsuk Stream, seasonal zoobenthic samples were collected from 6 stations between 2020-2021, and some physicochemical parameters were also measured. Within the scope of the study, a total of 30 families, 4 from the Gastropoda, 1 from the Bivalvia, 3 from the Clitellata, and 22 from the Insecta, were identified. Families Tubificidae, Erpobdellidae, and Chironomidae were identified at each station. Dominant groups in Porsuk Stream zoobenthos; Tubificidae (41.90 %), Chironomidae (16.68 %), Gammaridae (7.84), Valvatidae (6.16 %), Naididae (5.30 %), Asellidae (3.73 %), Physidae (% 3.48 %), Dreissenidae (3.16 %), Baetidae (3.07 %), Simuliidae (1.70 %), Erpobdellidae (1.69%) and Lymnaeidae (1.32 %), respectively. The highest dissolved oxygen value was measured in the Sobran Stream with an average of 11.3 mg/L. Detection of Caenidae from Ephemeroptera and Hydropsychidae from Trichoptera with low tolerance to pollution and results of the Canonical Correspondence Analysis in this station shows that dissolved oxygen concentration is effective on the distribution of taxa determined in the basin. At the same time, this station has the highest BMWP (64) and Shannon (2.22) values.

Keywords

Zoobentik komünite yapısına bazı çevresel değişkenlerin etkilerinin araştırılması: Porsuk Çayı (Sakarya Nehri, Türkiye) örneği

Öz

Porsuk Çayı’nda bazı çevresel parametrelerin zoobentik komünite yapısı üzerine etkilerinin incelenmesi amacıyla 2020-2021 yılları arasında 6 istasyondan mevsimsel olarak zoobentik örnekler toplanmış ve aynı zamanda bazı çevresel parametreler de ölçülmüştür. Çalışma kapsamında Gastropoda sınıfından 4, Bivalvia sınıfından 1, Clitellata sınıfından 3, Insecta sınıfından 22 familya olmak üzere toplam 30 familya tespit edilmiştir. Tubificidae, Erpobdellidae ve Chironomidae familyaları her istasyonda tespit edilmiştir. Porsuk Çayı zoobentozunda baskın grupların; Tubificidae (%41,90), Chironomidae (%16,68), Gammaridae (7,84), Valvatidae (%6,16), Naididae (%5,30), Asellidae (%3,73), Physidae (%3,48), Dreissenidae (%3,16), Baetidae (%3,07), Simuliidae (%1,70), Erpobdellidae (%1,69) ve Lymnaeidae (%1,32) şeklinde sıralandığı görülmektedir. En yüksek çözünmüş oksijen değeri ortalama 11,3 mg/L ile Sobran Deresi’nde ölçülmüştür. Bu istasyonda kirliliğe toleransa düşük gruplardan Ephemeroptera takımından Baetidae ve Caenidae ve Trichoptera takımından Hydropsychidae familyalarının tespit edilmesi, havzada belirlenen taksonların dağılışına çözünmüş oksijen konsantrasyonun etkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Thanks

Çalışmanın planlanması ve yazımı aşamasında değerli görüşlerini esirgemeyen sayın Prof. Dr. Naime Arslan’a teşekkür ederim.

References

Ağacık, G. (1971). Porsuk Çayına karışan tekstil fabrikası artık sularının kimyasal kontrolü ve tavsiyesi. DSİ Araştırma ve Geliştirme Dairesi Raporu No: 525, 19 s.
Ağacık, G. (1974). Porsuk Barajının Kütahya azot fabrikası atıklarıyla kirlenmesi. DSİ Araştırma ve Geliştirme Dairesi Raporu No: 575, 20 s.
AQEM Consortium. (2002). Manual for the Application of the AQEM System. A Comprehensive Method to Assess European Streams Using Benthic Macroinvertebrates, Developed for the Purpose of the Water Framework Directive. Version 1.0.
Arslan, N., İlhan, S. (2010). Distribution and abundance of Oligochaeta (Annelida) species and environmental variables of Porsuk Stream (Sakarya River, Turkey). Review of Hydrobiology, 3(1), 51-63.
Arslan, N., Mercan, D. (2020). Long-term macrobenthic community structure changes in the Upper Sakarya River System (1995–2015). Zoosymposia, 17, 89-101. https://doi.org/10.11646/zoosymposia.17.1.10
Arslan, N., Salur, A., Kalyoncu, H., Mercan, D., Barışık, B., Odabaşı D.A. (2016). The use of BMWP and ASPT indices for evaluation of water quality according to macroinvertebrates in Küçük Menderes River (Turkey). Biologia, 71 (1), 49-57. https://doi.org/10.1515/biolog-2016-0005
Atıcı, T. (1997). Sakarya Nehri kirliliği ve algler. Ekoloji Çevre Dergisi, 24, 28-32.
Azrina, M.Z., Yap, C.K., Abdul Rahim, I., Ismail, A., Tan, S.G. (2006). Anthropogenic impacts on the distribution and biodiversity of benthic macroinvertebrates and water quality of the Langat River, Peninsular Malaysia. Ecotoxicology Environmental Safety, 64, 337-347. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2005.04.003

Bellan-Santini, D. (1969). Contribution a letude des peuplement inflraliltorase Sur Substrat rocheuse (Etude qualitative et. quantative de la franch Superiore). Recherche, France, 63(47), 9-284.
Boucherd, R.W. Jr. (2004). Guide to aquatic invertebrates of the Upper Midwest. Universtiy of Minnesota, p.185.
Brinkhust, O.R. (1986). Guide to the freshwater aquatic Microdrile Oligochaetes of North America. Department of fisheries and oceans / Ottawa, Pp:259, ISBN-0-660-11924-2.
Chapman D. (1996). Water quality assessments. New York: Chapman and Hall. https://doi.org/10.4324/NOE0419216001
Çabuk, Y., Arslan, N., Yılmaz, V. (2004). Species composition and seasonal variations of the Gastropoda in Upper Sakarya River System (Turkey) in relation to water quality. Acta Hydrochimica et Hydrobiologica, 32(6), 393-400. https://doi.org/10.1002/aheh.200300544
Çevre ve Orman Bakanlığı (2010). Turkey National Basin Management Strategy. Sector Note. The World Bank Sector Note on Watershed Management
Demir, T. (2020). Akdeniz ve Karadeniz Bölgesi münferit suları Ephemeroptera faunası ve karşılaştırılması. ESOGU Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 147 p.
Demirsoy, A. (1996). Genel ve Türkiye zoocoğrafyası ”hayvan coğrafyası”. Meteksan A.Ş. Ankara, 630 s.
Devlet Su İşleri (1975). Eskişehir ve İnönü Ovaları hidrojeolojik etüt raporu. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Daire Raporu.
Dirik, M. (1977). Sakarya Nehri, Porsuk Çayı ve Çarksuyu kirlilik araştırması. DSİ Etüd ve Planlama Dairesi Raporu, 20 s.
Dudgeon, D. (1984). Longitudinal and temporal changes in functional organization of the macroinvertebrate communities in the Tsuen River, Hong Kong. Hydrobiologia 111, 207-217. https://doi.org/10.1007/BF00007201
Eken, G., Bozdoğan, M., İsfendiyaroğlu, S., Kılıç, D.T., Lise, Y. (2006). Türkiye’nin önemli doğa alanları. Doğa Derneği, 79 s.
Gürel, E. (2011). Porsuk Çayı su kalitesinin belirlenmesi. ESOGU Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 82 s.
Hammer, Ø., Harper, D.A.T., Ryan, P.D. (2001). PAST: Paleontological statistics package for education and data analysis. Palaeontologica Electronica, 4(1), 9 pp.
Henderson, N.D., Christian, A.D. (2022). Freshwater invertebrate assemblage composition and water quality assessment of an urban coastal watershed in the context of land-use land-cover and reach-scale physical habitat. Ecologies, 3, 376-394. https://doi.org/10.3390/ecologies3030028
Kalyoncu, H., Zeybek, M. (2011). An application of different biotic and diversity indices for assessing water quality: A case study in the Rivers Çukurca and Isparta (Turkey). African Journal of Agricultural Research, 6(1), 19-27.
Karr, J. (1991). Biological Integrity: A Long-Neglected Aspect of Water Resource Management. Ecological Applications, 1, 66-84. https://doi.org/10.2307/1941848
Kazancı, N., Girgin, S., Dügel, M., Oğuzkurt, D. (1997). Akarsuların çevre kalitesi yönünden değerlendirilmesinde ve izlenmesinde biyotik indeks yöntemi. Türkiye İç Suları Araştırma Dizisi: II, İmaj Yayınevi, Ankara, s.100.
Kazancı, N., Türkmen, G., Başören, Ö., Ekingen, P. (2016). TR-BMWP (Turkish-BMWP) biotic index. Review of Hydrobiology, 9(2), 147-151.
Kırkağaç, M. U., Demir, N., Topçu, A., Fakıoğlu, Ö., Zencir, Ö. (2011). Porsuk Çayı’nda (Eskişehir) sucul makrofitler, zooplankton ve bentik makroomurgasızların incelenmesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 3(1), 65-72. https://doi.org/10.1501/Csaum_0000000045
Kökmen, S., Arslan, N., Filik, C., Yılmaz, V. (2007). Zoobenthos of Lake Uluabat, a ramsar site in Turkey, and their relationship with environmental variables. Clean, 35(3), 266-274. https://doi.org/10.1002/clen.200700006
Köse, E., Çiçek, A., Uysal, K., Tokatlı, C., Arslan, N., Emiroğlu, Ö. (2016). Evaluation of surface water quality in Porsuk Stream. Anadolu University Journal of Science and Technology C- Life Science and Biotechnology, 4(2), 81-93. https://doi.org/10.18036/btdc.35567
Köse, E., Çiçek, A., Uysal, K., Tokatlı, C., Emiroğlu, Ö. (2015). Heavy Metal Accumulations in Water, Sediment, and Some Cyprinid Species in Porsuk Stream (Turkey). Water Environment Research, 87(3), 195-204. https://doi.org/10.2175/106143015X14212658612993
Kruse, G.O.W., Pritchard, M.H. (1982). The collection and preservation of animal parasites. Lincoln and London: University of Nebraska Press.
Lin J., Xiel., Pietrafesa L.J., Shen J., Mallin M.A., Durako M.J. (2006). Dissolved oxygen stratification in two micro-tidal partially-mixed estuaries. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 70(3), 423-437. https://doi.org/10.1016/j.ecss.2006.06.032
Macan, T.T. (1979). A key to the nymphs of the British species of Ephemeroptera with sotes on their ecology. Scientific Publications of the Freshwater Biological Association, 20, Pp:79.
Macan, T.T. (1977). A key to the British fresh and brackish water Gastrpods. No: XIII. Freshwater Biological Association Scientific Publication, 46.
Macan, T. T. (1965). A revised key to the water bugs (Hemiptera-Heteroptera). Freshwater Biological Association, 1Sc. Publ. n 16, Ambles~de, Pp:78.
Nilsson, A. (1996). Aquatic insects of Europe. 1. A taxonomic handbook. Apollo Books, Stenstrup, Denmark.
Odum, E.P., Barrett, G.W. (2008). Ekolojinin Temel İlkeleri. Palme Yayıncılık, Çeviri Editörü; Kani Işık, Ankara. ISBN:0-534-42066-4
Öngel ve Ağacık, G. (1970). Porsuk Çayına karışan endüstri atık sularının kimyasal kontrolü ve Porsuk Çayının Kirlenmesi. DSİ Araştırma ve Geliştirme Dairesi Raporu No, 575, 23 s.
Özbek, T. (1976). Eskişehir Yöresi Jeoloji-Hidrojeoloji Etüdü. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Özyurt, M. S., Dayıoğlu, H., Bingöl, N., Yamık, A. (2004). Porsuk Baraj Havzası’nın Kütahya kökenli kirlilik problemi. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6, 43-52 s.
Raczynska, M., Zurawska, J.C., Chojnacki, J. (2000). The problem of quality assessment of surface lotic waters as exemplified by rivers Tywa and Rurzyca. Electronic Journal of Polish Agricultural Universities. 3(1), 3.
Radwan M., Willems P., El-Sadek A., Berlamont J. (2003). Modelling of dissolved oxygen and biochemical oxygen demand in river water using a detailed and a simplified model. International Journal of River Basin Management, 1( 2), 97-104. https://doi.org/10.1080/15715124.2003.9635196
Rosenberg D., Resh, V. (1993). Freshwater Biomonitoring and Benthic Macroinvertebrates. Chapman and Hall, New York, 488 p.
Sporka, F., Vlek, H.E., Bulankova, E., Krno, I. (2006). Influence of seasonal variation on bioassessment of streams using macroinvertebrate. Hydrobiologia, 566, 543-555. https://doi.org/10.1007/s10750-006-0073-8
Suhaila, A.H., Che Salmah, M.R. (2014). Ecology of Ephemeroptera, Plecoptera and Trichoptera (Insecta) in rivers of Gunung Jerai Forest Reserve: Diversity and distribution of functional feeding groups. Life Science Tropical Research, 25(1), 61-73.
Suhaila, A.H., Che Salmah, M.R., Nurul Huda, A. (2014). Seasonal abundance and diversity of aquatic insects in rivers from Gunung Jerai Forest Reserve, Malaysia. Sains Malaysiana, 43(5), 667-674.
Suhaila, A.H., Che Salmah, M.R. (2017). Application of aquatic insects (Ephemeroptera, Plecoptera and Trichoptera) in water quality assessment of Malaysian Headwater. Tropical Life Sciences Research, 28(2), 143-162. https://doi.org/10.21315/tlsr2017.28.2.11
Şahin, Y. (1991). Türkiye Chironomidae Potamofaunası. TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Grubu, Proje No: TBAG-869, Eskişehir, 88 s.
Şekercioğlu, Ç.H., Anderson, S., Akçay, E., Bilgin, R., Can, Ö.E., Semiz, G., Tavşanoğlu, Ç., Yokeş, M.B., Soyumert, A., İpekdal, K., Sağlam, İ.K., Yücel, M., Dalfes, H.N. (2011). Turkey’s globally important biodiversity in crisis. Biological Conservation 144(12), 2752-2769. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2011.06.025
Mandaville, S.M. (2002). Benthic Macroinvertebrates in Freshwaters, Taxa Tolerance Values, Metrics and Protocols. Soil and Water Conservation Society of Mero Halifex.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü (2022). Sakarya Havzası nehir havza yönetim planı hazırlanması projesi stratejik çevresel değerlendirme kapsam belirleme raporu, 198 s.
Türkman, M., Dirik, M. (1974). Eskişehir içme suyu ile ilgili Su Kalitesi Sorunu. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Daire Raporu.
Wan Mohd Hafezul, W.A.G., Che Salmah, M.R., Suhaila, A.H., Salman, A.S. (2016). Efficiency of different sampling gears for aquatic macroinvertebrates collections in Malaysian streams. Tropical Life Sciences Research, 27(1), 115-134.
Wetzel, R.G. (2001). Limnology, Lake and River Ecosystems. 3rd edition. Academic Press, San Diego, CA.
Yorulmaz, B., Sukatar, A., Barlas, M. (2015). Comparative analysis of biotic indices for evaluation of water quality of Eşen River in South-West Anatolia, Turkey. Fresenius Environmental Bulletin, 24(1a), 188-194.
Zeybek, M., Kalyoncu, H., Karakaş, B., Özgül, S. (2014). The use of BMWP and ASPT indices for evaluation of water quality according to macroinvertebrates in Değirmendere Stream (Isparta, Turkey). Turkish Journal of Zoology, 38(5), 603-613. https://doi.org/10.3906/zoo-1310-9

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hydrobiology

Journal Section

Research Article

Authors

Deniz Mercan ^*
0000-0002-5526-8501
Türkiye

Publication Date

January 1, 2023

Submission Date

November 14, 2022

Acceptance Date

December 11, 2022

Published in Issue

Year 2023 Volume: 6 Number: 1

DOI

https://doi.org/10.3153/AR23006

IZ

https://izlik.org/JA35BE74MB

Cite

RIS / Bibtex

APA

Mercan, D. (2023). Zoobentik komünite yapısına bazı çevresel değişkenlerin etkilerinin araştırılması: Porsuk Çayı (Sakarya Nehri, Türkiye) örneği. Aquatic Research, 6(1), 52-63. https://doi.org/10.3153/AR23006